ОСВІТНІ ТА КОНСАЛТИНГОВІ ІНСТРУМЕНТИ ПІДТРИМКИ ПІДПРИЄМЦІВ У ТЕРИТОРІАЛЬНИХ ГРОМАДАХ

Ключові слова: територіальна громада, підтримка підприємництва, консалтингові послуги, освітні інструменти, центр підтримки бізнесу, місцевий економічний розвиток, децентралізація

Анотація

Стаття присвячена дослідженню освітніх та консалтингових інструментів підтримки підприємців, які застосовуються на рівні територіальних громад України в умовах децентралізації та повоєнного відновлення економіки. Об'єктом дослідження виступає система місцевої підтримки малого і середнього підприємництва, що формується органами місцевого самоврядування спільно з міжнародними партнерами, донорськими організаціями та громадськими інституціями. Проблема, яка вирішувалася в роботі, полягає у визначенні того, наскільки наявний інструментарій освітньо-консалтингової підтримки відповідає реальним потребам підприємців у громадах різного типу, включно з малими та середніми містами, що не мають статусу обласного центру. Розкрито сутність поняття інституцій підтримки підприємництва, здійснено класифікацію освітніх та консалтингових інструментів за критеріями суб'єкта надання послуги, форми взаємодії з підприємцем та стадії життєвого циклу бізнесу. Проаналізовано досвід функціонування центрів підтримки бізнесу, створених у межах програми EU4Business за фінансування Європейського Союзу та уряду Німеччини, а також діяльність програми «U-LEAD з Європою», національного проєкту «Дія.Бізнес» та мережі бізнес-хабів для жінок-підприємиць. Окрему увагу приділено кейсу Броварської міської територіальної громади Київської області, де у травні 2023 року затверджено концепцію Центру підтримки бізнесу, що надає консультації з питань реєстрації підприємницької діяльності, оренди комунального майна, отримання грантів та дозвільної документації. Наведено статистичні показники підприємницької активності громади, зокрема дані щодо кількості зареєстрованих фізичних осіб-підприємців. Здійснено порівняльний аналіз організаційних моделей підтримки бізнесу в Кропивницькій та Хмельницькій громадах. Суть отриманих результатів полягає у виявленні прогалин інституційної координації між державними, донорськими та комунальними суб'єктами підтримки, а також у формулюванні пропозицій щодо інтеграції освітніх і консалтингових сервісів у єдину екосистему громади. Ці результати були отримані завдяки поєднанню методів системного аналізу, порівняльного аналізу нормативно-правових актів територіальних громад та кейс-стаді підходу до вивчення практики Броварської громади. Отримані висновки можуть бути використані органами місцевого самоврядування при розробці або оновленні програм сприяння розвитку підприємництва, а також донорськими організаціями при плануванні територіального охоплення освітніх ініціатив.

Посилання

Моделі місцевого економічного розвитку: успішні практики. Київ: Асоціація міст України, Проєкт USAID ПУЛЬС, 2019. 141 с. URL: https://www.auc.org.ua/sites/default/files/library/dinaprintweb.pdf

Васильченко Г., Парасюк І., Єременко Н. Планування розвитку територіальних громад: навчальний посібник для посадових осіб місцевого самоврядування / Асоціація міст України. Київ: ТОВ «Підприємство «ВІ ЕН ЕЙ», 2015. 257 с. URL: https://www.auc.org.ua/sites/default/files/library/1plangrweb.pdf

Інституції підтримки підприємництва: концепція, особливості, діяльність: каталог інституцій підтримки розвитку підприємництва / Чорній Л. та ін. Київ: Центр громадської експертизи, Представництво Фонду Фридріха Науманна в Україні, Програма USAID «Лідерство в економічному врядуванні», 2016. 177 с. URL: https://bc.biz.mk.ua/wp-content/uploads/2021/04/INSTYTUTsII_pidtrymky_pidpryiemnytstva_kontseptsiia_osoblyvosti_modeli.pdf

Рекомендації щодо розвитку мікро-, малого та середнього підприємництва в громадах: аналітичний документ / Уклад.: В. Кулакова, П. Ярмій. Херсон: Агенція регіонального розвитку Херсонської області, 2024. 36 с. URL: https://www.arr.ks.ua/wp-content/uploads/2025/01/Rekomendatsiyi-shhodo-rozvitku-MSP-ta-gromad-2024.pdf

Інструменти підтримки розвитку підприємництва у територіальних громадах. Львів: Центр суспільних ініціатив, 2025. 22 с. URL: https://www.csi.org.ua/wp-content/uploads/2025/02/vf-instrumenty_pidtrymka-rozvytku-pidpryyemnycztva-1.pdf

Ангелко І. Українське підприємництво в умовах війни: економічні виклики, загрози та можливості. Review of Transport Economics and Management. 2023. № 9 (25). С. 27-34. DOI: https://doi.org/10.15802/rtem2023/277965

Кублікова Т., Кузнєцова І. Інституційна архітектура системи управління інноваційним розвитком України в умовах післявоєнного відродження. Економічний аналіз. 2025. Том 35, № 2. С. 433-445. DOI: https://doi.org/10.35774/econa2025.02.433

Managing the Shocks and Transitions – Future-Proofing SME and Entrepreneurship Policies: Key Issues Paper. OECD SME & Entrepreneurship Ministerial Meeting, 27-28 June 2023. Paris: OECD, 2023. 52 p. OECD. URL: https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/topics/policy-issues/smes-and-entrepreneurship/2023-ministerial-documents/Ministerial-key-issues-paper-2023.pdf

OECD SME and Entrepreneurship Outlook 2023: Report. Paris: OECD Publishing, 2023. 482 p. OECD. DOI: https://doi.org/10.1787/342b8564-en

Implementation Toolkit: The OECD Recommendation on SME and Entrepreneurship Policy. Paris: OECD, 2023. 24 p. OECD. URL: https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/topics/policy-issues/smes-and-entrepreneurship/2023-ministerial-documents/SME-Implementation-Toolkit-2023.pdf

Центр підтримки бізнесу. 05 липня 2025. Броварська міська рада. URL: https://brovary-rada.gov.ua/biznes-ta-investytsii/41788-tsentr-pidtrymky-biznesu

Гранти на підтримку бізнесу! 10 квітня 2025. Броварська міська рада. URL: https://brovary-rada.gov.ua/news/hranty-na-pidtrymku-biznesu

EU4Business: Програма підтримки бізнесу в Україні. 2018. Business Community Club / Клуб ділових людей. URL: https://bc-club.org.ua/bc-club/eu4business-programa-pidtrymky-biznesu-v-ukrajini.html

EU4Business: Мережа центрів підтримки бізнесу в Україні. 01.04.2016 – 01.09.2025. EU4Business. EU4Business в Україні: Проєкти. URL: https://eu4business.org.ua/projects/eu4business-network-of-business-support-centres-in-ukraine/

Програма U-LEAD: Програма для України з розширення прав і можливостей на місцевому рівні, підзвітності та розвитку «U-LEAD з Європою». 01.01.2016 – 31.12.2027. Децентралізація (Decentralization.gov.ua). URL: https://decentralization.gov.ua/donors/u-lead

U-LEAD запрошує до участі у Навчальній програмі «Формування сприятливого бізнес-середовища територіальної громади». 08.05.2026. Боянська громада, Чернівецький район, Чернівецька область. URL: https://boyanska-gromada.gov.ua/news/1778221390/

Представники Програми «U-LEAD з Європою» окреслили напрями роботи з громадами на найближчі три роки. 03 лютого 2025. Львівська Обласна державна адміністрація. URL: https://loda.gov.ua/news/127953

Підсумки навчальної Програми з підприємництва U&We Hub:Бровари. 15 квітня 2024. Броварська міська рада. URL: https://brovary-rada.gov.ua/news/pidsumky-navchalnoi-prohramy-z-pidpryiemnytstva-uwe-hubbrovary

Brovary community: Kyiv region. Cities4Cities. URL: https://cities4cities.eu/community/brovary-community/

Рейтинг громад: кількість ФОП, всього. Clarity Hromada. Clarity Project: Громади: Рейтинг громад. URL: https://clarity-project.info/hromada/rating?indicator=fop-count

Україна оновила підходи до впровадження реформи з децентралізації з урахуванням війни та євроінтеграції. 12 грудня 2025. Децентралізація (Decentralization.gov.ua). URL: https://decentralization.gov.ua/news/20299

Комунальне підприємство «Центр підтримки підприємництва Кропивницької міської ради»: Інформація. Кропивницька міська рада. URL: https://kr-rada.gov.ua/tsentr-pidtrimki-pidprimnitstva-miskoyi-radi/informatsiya-pro-kp-tsentr-pidtrimki-pidprimnitstva-miskoyi-radi/

На Хмельниччині офіси «Зроблено в Україні» надали понад 13,5 тисяч консультацій для підприємців. 27.03.2026. Понінківська громада, Хмельницька область, Шепетівський район. URL: https://poninkivska-gromada.gov.ua/news/1774602213/

Програма YEP «Підприємницький університет». 2023. YEP Incubator. URL: https://www.yepworld.org/university

Настрої малого та середнього бізнесу в Україні: щорічне опитування. 01.12.2023. Міністерство цифрової трансформації України. URL: https://thedigital.gov.ua/news/business/nastroi-malogo-ta-serednogo-biznesu-v-ukraini-shchorichne-opituvannya

Федорчук В. Terra incognita української економіки. Чотири висновки з дослідження середнього бізнесу Інституту економічних досліджень. 31 січня 2024. Forbes Ukraine. URL: https://forbes.ua/business/terra-incognita-ukrainskoi-ekonomiki-chotiri-visnovki-z-doslidzhennya-serednogo-biznesu-institutu-ekonomichnikh-doslidzhen-31012024-18884

Ангел Є., Баськов В., Кузяків О. Середній бізнес в Україні: Terra incognita чи «схований» Mittelstand. Київ: Інститут економічних досліджень та політичних консультацій, 2023. 52 с. URL: http://www.ier.com.ua/ua/publications/special_researches?pid=7365

Modeli mistsevoho ekonomichnoho rozvytku: uspishni praktyky. Kyiv: Asotsiatsiia mist Ukrainy, Proiekt USAID PULS, 2019. 141 s. Available at: https://www.auc.org.ua/sites/default/files/library/dinaprintweb.pdf

Vasylchenko H., Parasiuk I., Yeremenko N. Planuvannia rozvytku terytorialnykh hromad: navchalnyi posibnyk dlia posadovykh osib mistsevoho samovriaduvannia / Asotsiatsiia mist Ukrainy. Kyiv: TOV «Pidpryiemstvo «VI EN EI», 2015. 257 s. Available at: https://www.auc.org.ua/sites/default/files/library/1plangrweb.pdf

Instytutsii pidtrymky pidpryiemnytstva: kontseptsiia, osoblyvosti, diialnist: kataloh instytutsii pidtrymky rozvytku pidpryiemnytstva / Chornii L. ta in. Kyiv: Tsentr hromadskoi ekspertyzy, Predstavnytstvo Fondu Frydrikha Naumanna v Ukraini, Prohrama USAID «Liderstvo v ekonomichnomu vriaduvanni», 2016. 177 s. Available at: https://bc.biz.mk.ua/wp-content/uploads/2021/04/INSTYTUTsII_pidtrymky_pidpryiemnytstva_kontseptsiia_osoblyvosti_modeli.pdf

Rekomendatsii shchodo rozvytku mikro-, maloho ta serednoho pidpryiemnytstva v hromadakh: analitychnyi dokument / Uklad.: V. Kulakova, P. Yarmii. Kherson: Ahentsiia rehionalnoho rozvytku Khersonskoi oblasti, 2024. 36 s. Available at: https://www.arr.ks.ua/wp-content/uploads/2025/01/Rekomendatsiyi-shhodo-rozvitku-MSP-ta-gromad-2024.pdf

Instrumenty pidtrymky rozvytku pidpryiemnytstva u terytorialnykh hromadakh. Lviv: Tsentr suspilnykh initsiatyv, 2025. 22 s. Available at: https://www.csi.org.ua/wp-content/uploads/2025/02/vf-instrumenty_pidtrymka-rozvytku-pidpryyemnycztva-1.pdf

Anhelko I. (2023). Ukrainske pidpryiemnytstvo v umovakh viiny: ekonomichni vyklyky, zahrozy ta mozhlyvosti [Ukrainian entrepreneurship in the conditions of war: economic challenges, threats and opportunities]. Review of Transport Economics and Management. № 9 (25). S. 27-34. DOI: https://doi.org/10.15802/rtem2023/277965

Kublikova T., Kuznetsova I. (2025). Instytutsiina arkhitektura systemy upravlinnia innovatsiinym rozvytkom Ukrainy v umovakh pisliavoiennoho vidrodzhennia [Institutional architecture of the innovation development management system of Ukraine in the conditions of postwar revival]. Ekonomichnyi analiz – Economic Analysis. Tom 35, № 2. S. 433-445. DOI: https://doi.org/10.35774/econa2025.02.433

Managing the Shocks and Transitions – Future-Proofing SME and Entrepreneurship Policies: Key Issues Paper. OECD SME & Entrepreneurship Ministerial Meeting, 27-28 June 2023. Paris: OECD, 2023. 52 p. OECD. Available at: https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/topics/policy-issues/smes-and-entrepreneurship/2023-ministerial-documents/Ministerial-key-issues-paper-2023.pdf

OECD SME and Entrepreneurship Outlook 2023: Report. Paris: OECD Publishing, 2023. 482 p. OECD. DOI: https://doi.org/10.1787/342b8564-en

Implementation Toolkit: The OECD Recommendation on SME and Entrepreneurship Policy. Paris: OECD, 2023. 24 p. OECD. Available at: https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/topics/policy-issues/smes-and-entrepreneurship/2023-ministerial-documents/SME-Implementation-Toolkit-2023.pdf

Tsentr pidtrymky biznesu. 05 lypnia 2025. Brovarska miska rada. Available at: https://brovary-rada.gov.ua/biznes-ta-investytsii/41788-tsentr-pidtrymky-biznesu

Hranty na pidtrymku biznesu! 10 kvitnia 2025. Brovarska miska rada. Available at: https://brovary-rada.gov.ua/news/hranty-na-pidtrymku-biznesu

EU4Business: Prohrama pidtrymky biznesu v Ukraini. 2018. Business Community Club / Klub dilovykh liudei. Available at: https://bc-club.org.ua/bc-club/eu4business-programa-pidtrymky-biznesu-v-ukrajini.html

EU4Business: Merezha tsentriv pidtrymky biznesu v Ukraini. 01.04.2016 – 01.09.2025. EU4Business. EU4Business v Ukraini: Proiekty. Available at: https://eu4business.org.ua/projects/eu4business-network-of-business-support-centres-in-ukraine/

Prohrama U-LEAD: Prohrama dlia Ukrainy z rozshyrennia prav i mozhlyvostei na mistsevomu rivni, pidzvitnosti ta rozvytku «U-LEAD z Yevropoiu». 01.01.2016 – 31.12.2027. Detsentralizatsiia (Decentralization.gov.ua). Available at: https://decentralization.gov.ua/donors/u-lead

U-LEAD zaproshuie do uchasti u Navchalnii prohrami «Formuvannia spryiatlyvoho biznes-seredovyshcha terytorialnoi hromady». 08.05.2026. Boianska hromada, Chernivetskyi raion, Chernivetska oblast. Available at: https://boyanska-gromada.gov.ua/news/1778221390/

Predstavnyky Prohramy «U-LEAD z Yevropoiu» okreslyly napriamy roboty z hromadamy na naiblyzhchi try roky. 03 liutoho 2025. Lvivska Oblasna derzhavna administratsiia. Available at: https://loda.gov.ua/news/127953

Pidsumky navchalnoi Prohramy z pidpryiemnytstva U&We Hub:Brovary. 15 kvitnia 2024. Brovarska miska rada. Available at: https://brovary-rada.gov.ua/news/pidsumky-navchalnoi-prohramy-z-pidpryiemnytstva-uwe-hubbrovary

Brovary community: Kyiv region. Cities4Cities. Available at: https://cities4cities.eu/community/brovary-community/

Reitynh hromad: kilkist FOP, vsoho. Clarity Hromada. Clarity Project: Hromady: Reitynh hromad. Available at: https://clarity-project.info/hromada/rating?indicator=fop-count

Ukraina onovyla pidkhody do vprovadzhennia reformy z detsentralizatsii z urakhuvanniam viiny ta yevrointehratsii. 12 hrudnia 2025. Detsentralizatsiia (Decentralization.gov.ua). Available at: https://decentralization.gov.ua/news/20299

Komunalne pidpryiemstvo «Tsentr pidtrymky pidpryiemnytstva Kropyvnytskoi miskoi rady»: Informatsiia. Kropyvnytska miska rada. Available at: https://kr-rada.gov.ua/tsentr-pidtrimki-pidprimnitstva-miskoyi-radi/informatsiya-pro-kp-tsentr-pidtrimki-pidprimnitstva-miskoyi-radi/

Na Khmelnychchyni ofisy «Zrobleno v Ukraini» nadaly ponad 13,5 tysiach konsultatsii dlia pidpryiemtsiv. 27.03.2026. Poninkivska hromada, Khmelnytska oblast, Shepetivskyi raion. Available at: https://poninkivska-gromada.gov.ua/news/1774602213/

Prohrama YEP «Pidpryiemnytskyi universytet». 2023. YEP Incubator. Available at: https://www.yepworld.org/university

Nastroyi maloho ta serednoho biznesu v Ukraini: shchorichne opytuvannia. 01.12.2023. Ministerstvo tsyfrovoi transformatsii Ukrainy. Available at: https://thedigital.gov.ua/news/business/nastroi-malogo-ta-serednogo-biznesu-v-ukraini-shchorichne-opituvannya

Fedorchuk V. Terra incognita ukrainskoi ekonomiky. Chotyry vysnovky z doslidzhennia serednoho biznesu Instytutu ekonomichnykh doslidzhen. 31 sichnia 2024. Forbes Ukraine. Available at: https://forbes.ua/business/terra-incognita-ukrainskoi-ekonomiki-chotiri-visnovki-z-doslidzhennya-serednogo-biznesu-institutu-ekonomichnikh-doslidzhen-31012024-18884

Anhel Ye., Baskov V., Kuziakiv O. Serednii biznes v Ukraini: Terra incognita chy «skhovanyi» Mittelstand. Kyiv: Instytut ekonomichnykh doslidzhen ta politychnykh konsultatsii, 2023. 52 s. Available at: http://www.ier.com.ua/ua/publications/special_researches?pid=7365

##article.numberofviews## 36
##article.numberofdownloads## 16
Опубліковано
2026-11-18
Як цитувати
Романова, Л., Бережинський, Д., & Павленко, В. (2026). ОСВІТНІ ТА КОНСАЛТИНГОВІ ІНСТРУМЕНТИ ПІДТРИМКИ ПІДПРИЄМЦІВ У ТЕРИТОРІАЛЬНИХ ГРОМАДАХ. Київський економічний науковий журнал, (15), 269-283. https://doi.org/10.32782/2786-765X/2026-15-32